Share to:

Online public access catalog

Onlineko sarbide publikoko katalogoaren adibidea

OPAC (Online Public Access Catalogue) "lineako sarbide-katalogo publikoa" edo, erabiltzaile orokorrek esaten duten bezala, online katalogoa,[1] liburutegiko katalogo publiko bat da, liburutegi bakar batek edo liburutegien talde batek kudeatua eta elikatua. Liburutegiek dituzten erregistro bibliografiko guztien datu-base bat da, erabiltzaileek kontsultatu dezaketena.[2]

Gaur egun sarritan liburutegien katalogoaren sinonimoa da, eta liburutegi batek edo liburutegi talde batek duen material digitalak ere eskaini ditzake sisteman bertan edo deskargatuz (gaur egun ez da ohikoa), irakurtzeko. Online katalogoek, neurri handi batean, aurretik liburutegietan erabiltzen ziren txartel fisikoan katalogoak ordezkatu dituzte.

Historia

Lehen katalogo digitalak

Dynix menu baten pantaila-argazkia. 1983an aurkeztu zen lehen aldiz Dynix, eta liburutegien automatizazio komertzialeko lehen sistema ezagunenetako bat izan zen, mundu osoko liburutegietan ia hogei urteko nagusitasuna izan zuena.

Sistema esperimental ugari zeuden 1960ko hamarkadan, baina lehen online katalogo handiak Ohioko Estatu Unibertsitatean garatu ziren 1975ean eta Dallasko Liburutegi Publikoan 1978an.[3]

Horiek eta sareko beste katalogo-sistema goiztiar batzuek katalogo fisikoak ordezkatu nahi zituzten eta, aldi berean, txartelen bidezko katalogo horien kopia fidela izateko helburua zuten.[4] Terminal edo telnet bezero dedikatu bat erabiliz, erabiltzaileek aurrez koordenatutako zerrenda gutxi batzuetan bila zitzaketen, eta sistemak bistaratzen zituen emaitzetan arakatu.

1980ko hamarkadan, online katalogoen kopurua eta sofistikazioa hazi egin zen. Lehen sistema komertzialak agertu ziren, eta hamarkadaren amaierarako neurri handi batean liburutegiek zituzten sistemak ordezkatuko zituzten. Liburutegiko katalogoak bilaketa-mekanismo hobetuak eskaintzen hasi ziren, besteak beste, Boolear bilaketa eta hitz-gakoen bidezkoak, baita funtzio osagarriak ere, hala nola, maileguan utzitako elementuetan marka bat jarri.

Aldi berean, liburutegiak aplikazioak garatzen hasi ziren, liburuen eta liburutegiko gainerako materialen erosketa, katalogazioa eta zirkulazioa automatizatzeko. Aplikazio horiek, kolektiboki liburutegi-sistema integratua (Integrated Library System-ILS) edo liburutegiak kudeatzeko sistema izendapenaz ezagutzen direnak, online katalogo bat barne hartzen zuten sistemaren inbentarioaren interfaze publiko gisa. Liburutegien katalogo gehienak oso lotuta daude beren azpiko ILS sistemarekin.

Geldialdia eta atsekabea

1990eko hamarkadan nolabaiteko geldialdia gertatu zen online katalogoen garapenean. Aurreko karaktereetan oinarritutako interfazeak Web-erako interfazeekin ordezkatu ziren arren, sistema gehienen azpiko diseinuak eta bilaketa-teknologiak ez zuten askorik aurrera egin 1980ko hamarkadaren amaieran garatutakotik haratago.[5]

Aldi berean, liburutegietatik kanpoko erakundeak informazioa berreskuratzeko sistema sofistikatuagoak garatzen hasi ziren. Google bezalako web-bilatzaileek eta Amazon.com bezalako merkataritza elektronikoko webgune ezagunek garrantzi handiko bilaketa-emaitzak eman zitzaketen sistema sinpleagoak eskaintzen zituzten (baina indartsuagoak), kontsulta probabilistikoak eta bektoreetan oinarritutakoak erabiliz.

Interneten erabilera orokorra baino lehen, sarritan, liburutegiaren erabiltzaileek aurkitzen zuten informazioa berreskuratzeko lehen sistema online katalogoa izaten zen. Web-bilatzaileetara ohituta, liburutegiko erabiltzaileen belaunaldi berriek gero eta asegabeagoak ziren sareko katalogo-sistema zaharragoen bilaketa-mekanismo konplexuekin.

Horrek, aldi berean, sistema horiei buruzko kritikak eragin zituen liburutegien komunitatean bertan, eta ondoren, katalogo berriagoak ('hurrengo belaunaldikoak' deitu ohi zaie) garatu ziren.[6]

Belaunaldi berriko katalogoak

Liburutegien katalogo-sistemen belaunaldi berriagoak, normalean aurkikuntza sistema deituak (edo aurkikuntza geruza ), aurreko OPACetatik bereizten dira bilaketa-teknologia sofistikatuagoak erabiltzen dituztelako, garrantzi rankinga eta fazeta bidezko bilaketa erabiltzen dutelako, baita erabiltzaileek sistemarekin interakzio eta parte-hartze handiagoa izatea helburu duten ezaugarriak ere, etiketatzea eta erreseinak barne. Ezaugarri berri horiek egungo metadatuetan oinarritzen dira, kaskarrak edo koherentzia gabekoak izan daitezkeenak, batez ere erregistro zaharrei dagokienez.

Katalogo-plataforma berriena erakundearen liburutegi-sistema integratuarekiko (ILS) independenteak izan daiteke, eta, horren ordez, bi sistemen artean datuak sinkronizatzeko aukera ematen duten kontrolatzaile bat eskaini dezake. Jatorrizko online katalogo interfazeak ia soilik ILS hornitzaileek saltzen zituzten bitartean, liburutegiek gero eta gehiago bilatu dituzte belaunaldi berriko katalogoak, askotan liburutegiek beraiek zuzenduak eta enpresentzat bilaketa-tresnak egiten zituzten konpainiek eta kode irekiko software proiektuek eraikiak.[7][8]

Talde katalogoak

Liburutegien katalogoek liburutegi bakar baten bilduma jaso ohi duten arren, liburutegien talde edo partzuergo baten elkarbanatzen den bilduma ere izan jaso dezakete. Horrelakoak dira, besteak beste, Euskadiko Irakurketa Publikoko Sareak eskaintzen duen online katalogoa: RLPE / EIPS absysNET Opac[9] eta Nafarroako Liburutegien OPAC katalogoa ere bai.[10] Sistema horiek, liburutegien arteko maileguaren bidez, erakundeko kideen artean liburuak eta bestelako materialak maileguan hartzen laguntzeko diseinatu ohi dira. Katalogo mota honen adibide batzuk COPAC, SUNCAT, NLA Trove eta WorldCat dira. Azkenak mundu osoko liburutegien bildumak biltzen ditu.[11]

Erlazionatutako sistemak

Liburutegien katalogoekin antz handia duten sistema batzuk daude, baina tradizionalki haietatik bereizi izan dira. Liburutegiek sistema horiek erabiltzen dituzte tradizionalki liburutegi katalogo batek kontuan hartzen ez dituen elementuak bilatzeko, nahiz eta batzuetan sistema horiek "aurkikuntza sistema" osoago batean integratuta egon.

Datu-base bibliografikoak —hala nola MedlinePlus, ERIC, PsycINFO, Scopus, Web of Science eta beste asko—, aldizkarietako artikuluen aurkibideak eta beste ikerketa-datu batzuetarako bilaketa-sistema eta irakurketa librea (zientzia irekia) edo erosketa egiteko sarrera ematen dute.

Dokumentuak, argazkiak eta digitalizatutako edo digitalki jaiotako (hasieratik modu digitalean sortua) beste elementu batzuk kudeatzera bideratutako aplikazio batzuk ere badaude, hala nola Digital Commons eta DSpace. Bereziki liburutegi akademikoetan edo artxibategietan, sistema horiek (askotan liburutegi digitalen sistema edo biltegi instituzionalen sistema gisa ezagutzen direnak) fakultateak eta ikasleek sortutako dokumentuak gordetzeko ahaleginarekin laguntzen dute.

Erreferentziak

  1. ↑ «Online katalogoa | Lezo.eus» www.lezo.eus (kontsulta data: 2026-01-30).
  2. ↑ «Barakaldoko Udala - OPACs» www.barakaldo.eus (kontsulta data: 2026-01-29).
  3. ↑ (Ingelesez) Borgman, C. (1996). «Why are Online Catalogs Still Hard to Use?» Journal of the American Society for Information Science 47 (7): 499.  doi:10.1002/(sici)1097-4571(199607)47:7<493::aid-asi3>3.3.co;2-y..
  4. ↑ Husain, Rashid; Ansari, Mehtab Alam. (2006-03-01). «From Card Catalogue to Web OPACs» DESIDOC Bulletin of Information Technology 26 (2): 41–47.  doi:10.14429/dbit.26.2.3679. (kontsulta data: 2026-01-29).
  5. ↑ Borgman C (1996), 493-503.
  6. ↑ (Ingelesez) Antelman, Kristen; Lynema, Emily; Pace, Andrew K.. (2006-09-01). «Toward a Twenty-First Century Catalog» Information Technology and Libraries 25 (3): 128–139.  doi:10.6017/ital.v25i3.3342. ISSN 2163-5226. (kontsulta data: 2026-01-30).
  7. ↑ Breeding, M. (2008). "Open Source Library Automation". Library Technology Reports, 44 (8): 5–10.
  8. ↑ Ganseman, J. (2015). «Refactoring a Library's Legacy Catalog: a Case Study» IAML 2015 (New York City, AEB).
  9. ↑ Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarea. Katalogoa. euskadi.eus: Liburutegi Zerbitzua. Kultura eta Hizkuntza Politika Saila. Eusko Jaurlaritza.
  10. ↑ «Servicio de Bibliotecas Públicas de Navarra AbsysNet Opac» www.navarra.es (kontsulta data: 2026-01-30).
  11. ↑ WorldCat facts and statistics. Online Computer Library Center (kontsulta data: 2009ko azaroak 9).

Ikus, gainera

Kanpo estekak

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Index: pl ar de en es fr it arz nl ja pt ceb sv uk vi war zh ru af ast az bg zh-min-nan bn be ca cs cy da et el eo eu fa gl ko hi hr id he ka la lv lt hu mk ms min no nn ce uz kk ro simple sk sl sr sh fi ta tt th tg azb tr ur zh-yue hy my ace als am an hyw ban bjn map-bms ba be-tarask bcl bpy bar bs br cv nv eml hif fo fy ga gd gu hak ha hsb io ig ilo ia ie os is jv kn ht ku ckb ky mrj lb lij li lmo mai mg ml zh-classical mr xmf mzn cdo mn nap new ne frr oc mhr or as pa pnb ps pms nds crh qu sa sah sco sq scn si sd szl su sw tl shn te bug vec vo wa wuu yi yo diq bat-smg zu lad kbd ang smn ab roa-rup frp arc gn av ay bh bi bo bxr cbk-zam co za dag ary se pdc dv dsb myv ext fur gv gag inh ki glk gan guw xal haw rw kbp pam csb kw km kv koi kg gom ks gcr lo lbe ltg lez nia ln jbo lg mt mi tw mwl mdf mnw nqo fj nah na nds-nl nrm nov om pi pag pap pfl pcd krc kaa ksh rm rue sm sat sc trv stq nso sn cu so srn kab roa-tara tet tpi to chr tum tk tyv udm ug vep fiu-vro vls wo xh zea ty ak bm ch ny ee ff got iu ik kl mad cr pih ami pwn pnt dz rmy rn sg st tn ss ti din chy ts kcg ve
Prefix: a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Portal di Ensiklopedia Dunia

Portal : Agama
Agama
Portal : Bahasa
Bahasa
Portal : Biografi
Biografi
Portal : Budaya
Budaya
Portal : Ekonomi
Ekonomi
Portal : Elektronika
Elektronika
Portal : Film
Film
Portal : Filsafat
Filsafat
Portal : Geografi
Geografi
Portal : Indonesia
Indonesia
Portal : Ilmu
Ilmu
Portal : Lingkungan
Lingkungan
Portal : Masyarakat
Masyarakat
Portal : Matematika
Matematika
Portal : Militer
Militer
Portal : Mitologi
Mitologi
Portal : Musik
Musik
Portal : Olahraga
Olahraga
Portal : Pendidikan
Pendidikan
Portal : Politik
Politik
Portal : Sastra
Sastra
Portal : Sejarah
Sejarah
Portal : Seni
Seni
Portal : Teknologi
Teknologi
Kembali kehalaman sebelumnya